ATABERK WEB BLOG

Osmanlýlarda Eski Uzunluk Ölçü Birimleri

Osmanlý Ýmparatorluðu zamanýnda 75,80 cm'lik tarým mimari (veya sadece zirai), 68 cm uzunluðundaki çarþý arþýný vardý. Daha sonra ipekli fiyatlarýnýn artmasý dolayýsý ile fiyatý yükseltme yerine ölçü birimi kýsaltýlarak 65 cm'lik Fars kökenli endaze birimi kullanýldý. III. Selim abanoz aðacýndan bir prototip olarak 1 zirai mimari yaptýrdý. Bunun bir tarafý 24 parmaða ve her parmak 10 hat'ta bölündü. Böylelikle bu bölümle basýmevinde kullanýlan punto büyüklükleri de alýnabilecekti. Diðer tarafý sadece 20 eþit parçaya bölündü. Zirai mimari, arþýn ve endaze ölçü birimlerinin alt ve üst katlarý aþaðýda gösterilmiþtir.

1 zirai mimari = zirai = mimari arþýný = 2 ayak (kadem) = 0,75774 m = 24 parmak = 288 hat = 3456 nokta (yol, sokak uzunluðu, bina yüksekliði vb.)

• 1 parmak = 12 hat = 0,03157 m
• 1 hat = 12 nokta = 0,00263 m
• 1 nokta = 0,00022 m
• 1 kulaç = 2,5 zirai =1,895 m (ip boyu, su derinliði, kuyu derinliði vb. için)
• 1 kara mili = 2500 zirai = 1895 m (kara yolculuðundaki mesafeler için)
• 1 fersah = 3 mil = 7500 zirai = 5685 m
• 1 berid (menzil) = 4 fersah = 12 mil = 30900 arþýn = 22740 m
• 1 merhale = 2 berid = 45480 m
• 1 çarþý arþýný = 8 rubu (urup) = 0,680 m (kumaþ için)
• 1 rubu = 2 kirah = 0,085 m
• 1 kirah = 0,0425 m
• 1 endaze = 8 rubu (urup) = 0,650 m (artan ipekli fiyatlarýna karþýlýk konulan ölçü birimi)

Eski Alan Ölçü Birimleri

• 1 arþýn (zirai) ²= 0,57417 m²= 4 ayak²
• 1 dönüm (yeni) = 2500 m²
• 1 dönüm (büyük) = 2720 m²
• 1 dönüm (atik) = 4 evlek = 1600 zirai² = 918,672 m² (bir kenarý 40 arþýn (zirai) olan kare)
• 1 atik evlek = 400 arþýn²= 229,668 m²
• 1 yeni evlek = 250 m²
• 1 cerip = 3600 zirai²= 2067,012 m²
• 1 ayak² = 144 parmak²= 0,14354 m²
• 1 parmak² = 144 hat²= 0,00099751 m²
• 1 hat² = 144 nokta²= 0,000006927 m²
• 1 çarþý arþýn² = 0,46240 m²
• 1 urup² = 0,007225 m²
• 1 kirah² = 0,0018062 m²
• 1 endaze² = 0,422500 m²
• 1 urup² = 0,0066015 m²
• 1 kirah² = 0,0016504 m²

Alan Ölçü Birimlerinde Ters Dönüþümler

• 1 m² = 1,740450 zirai²= 1 zirai²+ 426 parmak² + 71,89 hat²
• 1 m² = 2,162629 çarþý arþýn² + 2 arþýn² + 10 rubu² + 1,63 kirah²
• 1 m² = 2,366887 endaze² + 2 endaze² + 23 rubu² + 1,9 kirah²
• 1 ar = 0,1087781 dönüm = 174 zirai² + 25 parmak² + 133,24 hat²

Eski Aðýrlýk Ölçü Birimleri

Aðýrlýk ölçü birimi de uzunluk ölçü birimi gibi farklýlýklar gösteriyordu. Þimdi kullanýlan aðýrlýk birimi kilogram olup 0 derecede bir desimetreküp suyun aðýrlýðý olarak tanýmlanmýþ ve Uluslararasý Ölçü ve Aðýrlýk Birliðinden Türkiye'ye bir örnek verilmiþtir.

1874 yýlý iridyumlu platin alaþýmýndan 1928/29 da yapýlmýþ olan 42 nolu Türkiye milli kilogram prototipinin kullanýlmasýnda gösterilen dikkatsizlik ve özensizlikten dolayý bozulduðunun anlaþýlmasý üzerine 1953 yýlýnda yapýlan 54 numaralý prototipi ile deðiþtirilmiþtir.

• 1 batman = 6 kýyye = 7,544 kg
• 1 kantar = 44 kýyye = 100 ludre = 56,320 kg
• 1 çeki = 4 kantar = 176 kýyye = 225,798 kg
• 1 tonilato = 1000 kg = 4 çeki + 1 kantar + 37,4 okka
• 1 tonilato = 17 kantar + 31 okka + 183 dirhem
• 1 miskal = 1,5 dirhem = 4,8 gr
• 1 dirhem = 4 dünük = 3,2 gr
• 1 dünük = 4 kýrat
• 1 kýrat = 4 bakray = 1/24 miskal
• 1 bakray = 4 fitil
• 1 fitil = 2 nekir
• 1 nekir = 2 kýtmir
• 1 kýtmir = 2 zerre

Ters Dönüþümler

• 1 kg = 312,5 dirhem = 0,781257 kýyye (okka)

• 1 kg = 0 okka + 311 dirhem + 12,5225 kýrat

Kullanýldýðý yere göre deðiþen alan ölçü birimleri

--KAYNAKÇA--

• Eski Ölçü Birimleri
• Eski Aðýrlýk Ölçülerini Yeni Ölçülere Çevir